2026-05-17
1.పరా ప్రకృతి, అపరా ప్రకృతి - అంటే ఏమిటో శ్రీ శంకరుల గీతా భాష్యం ఆధారంగా భాష్య వాక్యాలను ఉదాహరిస్తూ వివరించు.
సమాధానం:
శ్రీ భగవద్గీత ఏడవ అధ్యాయంలో భగవంతుడు తన ప్రకృతిని అపరా ప్రకృతి మరియు పరా ప్రకృతి అని రెండు విధాలుగా వివరించాడు. అపరా ప్రకృతి అనేది జడమైన ఎనిమిది విధాలైన బాహ్య ప్రకృతి కాగా, పరా ప్రకృతి అనేది ఈ జగత్తును ధరించే చైతన్యరూపమైన జీవశక్తి.
• అపరా ప్రకృతి: ఇది ఎనిమిది రకాలుగా విభజించబడింది - భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము, మనస్సు, బుద్ధి మరియు అహంకారము. దీనిని క్షేత్రము అని కూడా అంటారు. ఇది భగవంతుని యొక్క త్రిగుణాత్మకమైన మాయా శక్తి. ఇది సంసార బంధానికి కారణమైన జడ పదార్థము. దీనిని భాష్యంలో శంకరులు "అపరా ఇయం ప్రకృతిః అష్టధా భిన్నా" అని పేర్కొన్నారు.
• పరా ప్రకృతి: అపరా ప్రకృతి కంటే భిన్నమైనది మరియు శ్రేష్ఠమైనది పరా ప్రకృతి. ఇది జీవభూతము, అనగా క్షేత్రజ్ఞుడైన జీవుడు. ఈ ప్రకృతి ద్వారానే జగత్తు అంతా ధరించబడుతోంది. ఇది పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపానికి దగ్గరగా ఉండి, భోక్తగా వ్యవహరిస్తుంది. భాష్యంలో దీనిని "పరాం ప్రకృష్టాం జీవభూతాం క్షేత్రజ్ఞలక్షణాం" అని వివరించారు.
• శ్లోకము: "భూమిరాపోఁనలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిరేవ చ | అహంకార ఇతీయమ్మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా ||" దీని అర్థం ఏమిటంటే - భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారము అని నా ప్రకృతి ఎనిమిది విధాలుగా విభజించబడింది.
• అవిద్యాకల్పితము: ఈ రెండు ప్రకృతులు కూడా పరమాత్మ కంటే స్వతంత్రమైనవి కావు. ఇవి అవిద్యాకల్పితమైన ఉపాధులు మాత్రమే. పరమార్థ దృష్టిలో ఆత్మ ఒక్కటే సత్యము, ప్రకృతి అనేది కేవలం ఒక తోచిక మాత్రమే. శంకరులు తమ భాష్యంలో "ప్రకృతిద్వయ ద్వారేణాహం సర్వజ్ఞః ఈశ్వరః జగతః కారణమ్" అని సెలవిచ్చారు. అనగా ఈ రెండు ప్రకృతుల ద్వారానే ఈశ్వరుడు జగత్కారణంగా వ్యవహరిస్తాడు.
శ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ స్వాములవారు ఈ విషయాన్ని వివరిస్తూ, ప్రకృతికి ఆత్మను విడిచి స్వతంత్ర అస్తిత్వం లేదని స్పష్టం చేశారు. సాధకుడు అధ్యారోప-అపవాద ప్రక్రియ ద్వారా ఈ ప్రకృతులను నిరసించి, అద్వితీయమైన ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడమే వేదాంత సారాంశమని వారు బోధించారు.