జగన్మిథ్యా అంటే ఏమిటి?

Telugu

జగన్మిథ్యా అంటే ఏమిటి?

అద్వైతవేదాంత శాస్త్రంలో బ్రహ్మం ఒక్కటే సత్యమని, ఈ జగత్తంతా దానియందు అవిద్యచేత కల్పించబడిన, తోచి అణగిపోయే స్వభావం ఉన్న అసత్య ప్రతిభాస (మిథ్య) అని చెప్పడం వల్ల — జగత్తే మిథ్య (అసత్యం) అయినప్పుడు లౌకిక వ్యవహారం ఎలా ఉంటేనేమి? అని పొరపాటుగా అర్ధం చేసుకుని, స్వేచ్ఛగా, ప్రవర్తించడానికి ప్రోత్సాహాన్నిచ్చే వేదాంతులు కూడా పుట్టుకొచ్చారు. వారికి వ్యవహార-పరమార్ధ దృష్టి భేదం సరిగ్గా తెలియకపోవడం వల్లే ఈ విధమైన పొరపాటు అవగాహనకు గురయ్యారు.

జగత్తు మిథ్య అనే మాటకు శ్రీ శంకరాచార్యుల భాష్యాల ప్రకారం వివరణ ఎలా ఉందో బాగుగా తెలుసుకోవాలి. అప్పుడు బ్రహ్మతత్త్వాన్ని దర్శించినవారు కూడా వ్యవహార దృష్టిని తిరస్కరించకుండా, అంటే వ్యావహారిక దృష్టికి అనుగుణంగా ఉన్న నియమాలను అనాదరణ చేయకుండా, సహజంగానే సమస్త వ్యవహారాలను క్రమబద్ధంగా ఎలా నిర్వహిస్తుంటారో అనేదానికి సమాధానం లభిస్తుంది. కాబట్టి జగన్మిథ్య అంటే ఏమిటో ముందుగా బాగుగా గ్రహించాలి.

మనందరి స్వరూపమే అయిన పరబ్రహ్మతత్త్వం యొక్క పరమార్ధ దృష్టిని ఉంచుకున్నప్పుడు మాత్రమే జగత్తు బ్రహ్మం కంటే స్వతంత్రమైన అస్తిత్వమున్న రెండవ వస్తువుగా ఎప్పుడూ ఉండదు. అది తోచి అణగిపోయే స్వభావమున్న ఒక అసత్య ప్రతిభాస. తోచేటప్పుడు కూడా, వికారాలను పొందుతూ, అనేక దుఃఖాది భోగాలకు కారణమవుతూ — ఇలా ఉన్నప్పటికీ, నిత్యమూ సుఖాన్నిచ్చేదిగా ఉందనే భ్రాంతిని అజ్ఞానులకు కలిగిస్తూ ఉంది — అని నిరూపించి ఇది స్వతహాగా సత్యమైనది కాదనే నిర్ణయాన్ని వెలువరించడం జరిగింది. అయితే ఈ పరమార్ధ దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకోకుండా, కేవలం వ్యావహారిక బుద్ధితోనే ఈ జగత్తు మిథ్య అని చూపడానికి బయలుదేరిన బౌద్ధుల విజ్ఞాన-క్షణిక-శూన్యవాదాలను ఆచార్యులవారు సూత్రభాష్యంలో బాగుగా విమర్శించి ఇచ్చిన నిర్ణయాన్ని కింది వాక్యంలో చూడవచ్చు:

> ‘న హి అయం సర్వప్రమాణసిద్ధో లోకవ్యవహారః అన్యత్ తత్త్వమనధిగమ్య శక్యతే అపహ్నోతుమ్ | అపవాదాభావే ఉత్సర్గప్రసిద్ధేః’

> (సూ. భా. 2-2-31)

>

సమస్త ప్రమాణాల చేత ప్రసిద్ధమైన ఈ లోక వ్యవహారాన్ని, ఈ వ్యవహారమంతటినీ మించిన మరొక తత్త్వ బలం చేత సార్వత్రిక అనుభవంలో చూపించనంతవరకు అసత్యమని తోసిపుచ్చడం సాధ్యమయ్యే పని కాదు. ఎందుకంటే అపవాదాన్ని (విశేష నియమాన్ని) చూపించకపోతే సామాన్య నియమమే నిలిచిపోతుందనేది ప్రసిద్ధం.

ఇక్కడ సర్వ వ్యవహారాన్ని మించిన సాక్షిస్వరూపాన్ని వేదాంతులు సార్వత్రిక పూర్ణానుభవ ఆధారంగా అందరి అనుభవంలోనూ చూపించడం వల్ల, దాని ఆధారంగా 'నేను ఫలానా' అనే ప్రమాతృత్వం మొదలుకొని సంపూర్ణ ద్వైత ప్రపంచం కేవలం తోచి అణగిపోయే అవిద్యచే కల్పించబడినది (ఆత్మను తెలుసుకోనప్పుడు ఆత్మయందు ఉన్నట్లు తోచే అసత్య ప్రతిభాస) అని, ఆత్మతత్త్వం మాత్రమే పరమార్ధమని ప్రతిపాదించవచ్చు. కానీ బౌద్ధ సిద్ధాంతంలో అటువంటి పరమార్ధ తత్త్వాన్ని అంగీకరించరు. అంతా నిస్సారము, ఏదీ పరమార్ధంగా లేదని చెప్పడం వల్ల వారికి ప్రత్యక్షాది సమస్త ప్రమాణాల ద్వారా ప్రసిద్ధమై, లోకానుభవంలో అందరికీ సమానంగా ఉన్న ఈ ప్రామాణిక వ్యవహారాన్ని తోసిపుచ్చే హక్కు ఉండదు. విశేష నియమాన్ని చూపించకపోతే సామాన్య నియమమే నిలుస్తుంది కదా? యుద్ధంలో శత్రువులను చంపవచ్చు అనే విశేషం లేకపోతే, ఎవరినీ చంపకూడదనే సామాన్య నియమమే నిలిచే విధంగానే ఇది కూడా ఉంది అనే భావం ఈ వాక్యంలో దాగి ఉంది.

మొత్తంమీద పరమార్ధ సత్యమైన బ్రహ్మతత్త్వంతో పోల్చినప్పుడే ఈ ప్రపంచం అసత్య ప్రతిభాస అనే నిశ్చయం కలుగుతుంది. అప్పుడు వ్యావహారిక జగత్తు కనిపిస్తున్నప్పటికీ ఇది నిజం కాదు, దీని నిజరూపం ఆత్మయే అనే భావం ఈ బ్రహ్మతత్త్వాన్ని తెలిసినవాని అంతఃకరణంలో సహజంగానే స్ఫురిస్తుంది. ఈ కారణం చేతనే బ్రహ్మజ్ఞానులకు ఇదంతా బ్రహ్మమే అయి ఉండి ప్రమాతృ-ప్రమాణాది సమస్త వ్యవహారమూ బాధితమైపోతుందనే విషయాన్నే శ్రీ శంకరులు సూత్రభాష్యంలో ఈ వాక్యం ద్వారా స్పష్టం చేశారు:

> “అతశ్చ ఇదం శాస్త్రీయం బ్రహ్మాత్మత్వమ్ అవగమ్యమానం స్వాభావికస్య శారీరాత్మత్వస్య బాధకం సంపద్యతే రజ్జాదిబుద్ధయ ఇవ సర్పాదిబుద్ధీనామ్ | బాధితే చ శారీరాత్మత్వే తదాశ్రయః సమస్తః స్వాభావికో వ్యవహారో బాధితో భవతి యత్ప్ర సిద్ధయే నానాత్వాంశోಽపరో బ్రహ్మణః కల్స్యేత |”

> (సూ.భా. 2-1-14)

>

అందువల్లనే ఈ శాస్త్రీయమైన, అంటే శాస్త్ర-గురూపదేశం వల్లనే తెలిసే బ్రహ్మమే తాను అనే రూపాంతరం చెందని జ్ఞానం కలగగానే, అజ్ఞాన స్వభావం చేత అంతకుముందు ఉన్న శరీరాదులే 'నేను' అనే బుద్ధి బాధితమవుతుంది. తాడు అనే జ్ఞానం కలగగానే పాము అనే భ్రాంతి బాధితమైనట్లే, ఈ 'నేను ఫలానా' అనేదాన్నే ఆధారంగా చేసుకుని సాగుతున్న అజ్ఞాన స్వభావంతో ఉన్న సమస్త వ్యవహారము కూడా బాధితమైపోతుంది. “యత్ర తు అస్య సర్వం ఆత్మైవాభూత్” అనే శ్రుతిని ఉదాహరించి, ఇది వ్యవహార రాహిత్య స్థితిని చెప్పడానికి రాలేదు; ఆత్మవిజ్ఞానం వల్ల ద్వైత ప్రపంచం బాధితమవుతుందనే విషయాన్ని తెలియజేస్తుందని చెప్పారు. కాబట్టి బ్రహ్మవిజ్ఞానం వల్ల ద్వైత ప్రపంచం బాధితమైన అనుభవ దృష్టితో మాత్రమే జగత్తు మిథ్యాభాస, అసత్య ప్రతిభాస అని చెప్పబడుతుంది. ఈ బ్రహ్మవిజ్ఞానం లేనప్పుడు దానిని మిథ్య, అసత్యం అని చెప్పడం సాధ్యం కాదని ఆచార్యులవారు ఇదే సూత్రంలో వివరించారు:

> ‘తస్మాత్ ప్రాగ్ బ్రహ్మాత్మతాప్రతిబోధాత్ ఉపపన్నః సర్వో లౌకికో వైదికశ్చ వ్యవహారః | యథా సుప్తస్య ప్రాకృతస్య జనస్య స్వప్నే ఉచ్ఛావచాన్ భావాన్ పశ్యతః నిశ్చితమేవ ప్రత్యక్షాభిమతం విజ్ఞానం భవతి ప్రాగ్ ప్రబోధాత్ | న చ ప్రత్యక్షాభాసాభిప్రాయః తత్కాలే భవతి తద్వత్ |’

> (సూ.భా. 2-1-14)

>

అందువల్ల బ్రహ్మవిజ్ఞానం కలగడానికి ముందు లౌకిక, వైదిక వ్యవహారాలన్నీ పొసగుతాయి. సాధారణ జనులు నిద్రపోతున్నప్పుడు, ఆ నిద్రలో కనే స్వప్నంలో ఉచ్ఛనీచ భావనలను చూస్తుంటారు. ఒక మనిషి ఒక కథను చూసినప్పుడు, మనిషి ఉచ్ఛమైనవాడని (శ్రేష్ఠుడని), గాడిద నీచమైనదని (కనిష్ఠమని) ఆ స్వప్నంలో భావిస్తూ, 'నేను' నిజంగానే అలాగే చూస్తున్నాననే జ్ఞానమే అతనికి ఉంటుంది తప్ప, 'ఇది ప్రత్యక్షం కాదు, ప్రత్యక్ష భాస మాత్రమే, ఇదొక స్వప్నం' అని ఆ సమయంలో అనుకోడు. అలాగే బ్రహ్మవిజ్ఞానం వల్ల ద్వైతం బాధితమైనప్పుడే 'జగన్మిథ్య' అనే మాట పొసగుతుందే తప్ప, దానికి పూర్వంలో 'జగన్మిథ్య' అనడం హాస్యాస్పదమే అవుతుందనే భావం ఈ వాక్యంలో దాగి ఉంది. ఇంద్రియాలు — మనస్సును ఉపయోగించి శరీరంలో తాదాత్మ్య భావాన్ని పొంది, ఈ కార్యకరణాల సంఘాతం యొక్క ఉపాధి దృష్టినే ఉంచుకున్నంతవరకు జగత్తు మిథ్య అనిపించదు. ఈ ఉపాధుల దృష్టిని వదిలి పరమార్ధ దృష్టిని, అంటే కేవలం సాక్షిస్వరూపుడనైన 'నేను' అనే ఆత్మదృష్టిని అవలంబించగానే 'జగత్తు' అనే మాట-ప్రత్యయాలు (జ్ఞానాలు) రెండూ బాధితమై కేవలం చిన్మాత్రమే (చైతన్యమే) మిగులుతుంది. పంచదారతో చేసిన ఏనుగును పంచదార దృష్టితో చూసిన వెంటనే ఏనుగు రూపం బాధితమైనట్లే ఇదీ కూడా. కాబట్టి ఈ దృష్టి భేదాలకు విశేష ప్రాధాన్యత ఉంది.

బాధితమవ్వడం అంటే ఏమిటి?

నాశము - లయము - బాధా — అనే ఈ మూడు పదాలను వేదాంతంలో ఉపయోగించారు. సాధారణంగా ఈ పదాలకు వ్యవహారంలో ఉన్న అర్ధాలను చూద్దాం. ఒక వస్తువు ఒక కాలంలో ఉండి మరొక కాలంలో లేకుండపోవడాన్ని నాశనమైంది అంటారు. తాత్కాలికంగా ఒక వస్తువు కనిపించకుండా పోయి మళ్లీ కనిపించే వస్తువు యొక్క మొదటి అదృశ్యరూపాన్ని లయము అంటారు.

> ఉదాహరణ : ఒక గాజు గ్లాసు ఉంటుంది. అది ఒక కాలంలో పగిలిపోయినప్పుడు అది నాశనమైంది అంటారు. ఇప్పుడు మనకు మనస్సు ఉంది. కానీ గాఢనిద్రలో ఇది లేకుండా పోతుంది. మళ్లీ మేల్కొనగానే కనిపిస్తుంది. ఇలా తాత్కాలికంగా అణగి ఉన్న ఈ మనస్సు స్థితిని లయము అంటారు.

>

కానీ బాధా అంటే అలా కాదు. ప్లాస్టిక్‌తో చేసిన తేలును చూడగానే తేలు అనే ఆలోచనే వస్తుంది. కానీ దానిని పరిశీలించినప్పుడు అది కేవలం ప్లాస్టిక్ మాత్రమే అనే నిశ్చయ జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఇప్పుడు మునుపటిలాగే కంటికి తేలు ఆకారం కనిపిస్తున్నప్పటికీ, బుద్ధికి తేలుగా అనిపిస్తున్నప్పటికీ, వస్తుస్థితి జ్ఞానం (ఇది ప్లాస్టిక్ మాత్రమే) ఉండడం వల్ల నిజమైన తేలు అనే పాత భ్రాంతి కలగదు. తేలు బాధితమైంది అనడానికి ఇదే అర్ధం.

ఇలా ఉన్నప్పటికీ ఈ 'బాధితం' అనే అర్ధంలోనే భాష్యకారులు అనేక సందర్భాలలో నాశము, లయము అనే పదాలను కూడా ఉపయోగించారు. ఈ రహస్యాన్ని గ్రహిస్తే మనకు ఎటువంటి సంశయమూ రాదు. ఇదే రీతిలో బ్రహ్మవిజ్ఞానం వల్ల ప్రమాతృత్వాది సకల వ్యవహారము బాధితమవుతుంది అని పైన చెప్పడం జరిగింది. బ్రహ్మజ్ఞానిలో జరుగుతున్నట్లు మనకు కనిపించే వ్యవహారం కూడా అతని దృష్టిలో (బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవానికి) ఇలాగే బాధితమై ఉంటుంది.

తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు కూడా వ్యవహార కాలంలో సాధారణంగా వ్యావహారిక శబ్దాలను, జ్ఞానాలనే ఉపయోగిస్తుంటారు. కానీ 'ఇది నిజం కాదు' అనే మేల్కొలుపు వారి అంతఃకరణంలో ప్రయత్నం లేకుండానే, సహజంగానే ఉంటుంది.

> ఉదాహరణ: సూర్యుని చుట్టూ భూమి తిరుగుతుందనేది నిశ్చయమైనప్పటికీ, వ్యవహార కాలంలో సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, సూర్యగ్రహణం మొదలైన శబ్దాలను, భావాలనే వాడుతుంటారు. కానీ అది పరమార్ధం కాదనేది వారికి తెలుసు. శ్రీ శంకరులు గీతా భాష్యంలో ఇలా చెప్పారు:

> “తదర్థావిష్కరణాయ అనే కైర్వివృతపదపదార్థ (వాక్య) వాక్యార్థన్యాయమపి అత్యంతవిరుద్ధానేకార్థత్వేన లౌకికైర్గృహ్యమాణముపలభ్య అహం వివేకతోಽర్థ నిర్ధారణార్థం సంక్షేపతో వివరణం కరిష్యామి ||”

> (గీ.భా.అవ)

>

ఈ గీత యొక్క అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించడానికి అనేకులు పదాలను, పదార్ధాలను, వాక్యాలను, వాక్యార్ధాలను, న్యాయాలను చూపిస్తూ వివరణలు రాసినప్పటికీ, ఒకదానికొకటి తీవ్ర విరుద్ధమైన అనేక అర్ధాలతో కూడిన వీటినే లౌకికులు ఈ గీతకు సరైన అర్ధమని గ్రహిస్తుండడం చూసి, నేను వివేకపూర్వకమైన అర్ధ నిర్ధారణ చేయడం కోసం ఈ గీతకు సంక్షిప్త వివరణ చేస్తున్నాను — అనేది ఈ వాక్యం యొక్క అర్ధం. ఇక్కడ వ్యావహారికంగా ఇతర వ్యాఖ్యానకర్తలు, లౌకికులు అందరిలాగే ఆచార్యులవారు రాసినప్పటికీ, పరమార్ధంగా ఇవేవీ లేవనే తత్త్వాన్ని వారు గ్రహించినవారే అయ్యారు. ఈ విషయాన్నే కింది వాక్యంలో చెప్పారు:

> “ఆత్మానాత్మవివేకినామపి పండితానాం అజావిపాలానామివ అవివిక్తౌ శబ్దప్రత్యయౌ భవతః ||”

> (సూ.భా. 1-1-4)

>

ఆత్మానాత్మ వివేకం కలిగిన పండితులకు కూడా, సాధారణ మేకల కాపరులలాగే వ్యవహార కాలంలో శబ్దాలు, భావాలు అంతఃకరణంలో సహజంగానే కలుగుతుంటాయి — అనేది ఈ వాక్యం యొక్క తాత్పర్యం.

మొత్తంమీద తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు కూడా (వ్యవహారంలో) అందరిలాగే వ్యవహారం చేస్తున్నట్లు కనిపించినప్పటికీ, వారి దృష్టి నుంచి వ్యవహారం బాధితమై ఉండడం వల్లనే వారి అంతఃకరణంలో ఇతరులలా వ్యావహారిక సత్యత్వ బుద్ధి ఉండదు; కాబట్టి వారికి అజ్ఞానులవలె వ్యామోహం కలగదు. ఇక్కడ గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయాలు :-

* వ్యావహారిక దృష్టితో సమస్త ప్రమాణ-ప్రమేయ వ్యవహారాన్ని, వైదిక వ్యవహారాన్ని అది ఉన్నట్లే, కనిపిస్తున్నట్లే గ్రహించాలి.

* కానీ పరమార్ధ తత్త్వ దృష్టితో మాత్రమే అది అవిద్యచే కల్పితమైనది, అసత్య ప్రతిభాస.

* పరమార్ధాన్ని దర్శించినవారు కూడా వ్యవహారాన్ని వ్యవహారంలాగే నిర్వహిస్తుంటారు. కానీ వారికి దానియందు సత్యత్వ బుద్ధి గానీ, వ్యామోహం గానీ ఉండవు.

* 'జగన్మిథ్య' అనే మాటను నెపంగా పెట్టుకుని వ్యవహారాన్ని తిరస్కరించే తప్పు చేయకూడదు.

* ఈ కారణం చేతనే వ్యవహార దృష్టి - పరమార్ధ దృష్టుల భేదాన్ని బాగుగా గుర్తించడం అవసరమైంది — అనే విషయాలను మరవకుండా గుర్తుంచుకోవాలి.

చదరంగం (చెస్‌) ఆటలో రాజు, ప్రధాని, సిపాయి, ఏనుగు, గుర్రం, ఒంటె — ఇలా ఇరువైపులా ఉంచుకుని ఆట ప్రారంభిస్తారు. ఆటలో ఉండే వ్యావహారిక (ఆట యొక్క) నియమాలను, అంటే ఏనుగు తిన్నగా వెళ్లాలి, గుర్రం రెండు గడులు తిన్నగా ఒక గడి పక్కకు వెళ్లాలి, ఒంటె మూలల గడుల్లో వెళ్లాలి, బటుడు ఒకే గడి వెళ్లాలి అనే నియమాలను తప్పకుండా పాటించాలి. ఇది వ్యావహారిక దృష్టి. ఆట ముగిసినప్పుడు ఇవన్నీ కేవలం చెక్క ముక్కలే అవుతాయి. ఏనుగు, గుర్రం మొదలైనవన్నీ కేవలం కల్పన మాత్రమే, నిజానికి ఇక్కడ ఏ రాజు, ప్రధాని, మంత్రి, ఏనుగు, గుర్రం మొదలైనవి లేవనే భావంతో అవ అన్నింటినీ ఒకే డబ్బాలో వేస్తారు. ఇదే పరమార్ధ దృష్టి. ఈ పరమార్ధ దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని ఆటకు కూర్చున్నప్పుడు, ఏ కాయినైనా ఎలా పడితే అలా జరిపే పిచ్చి పని చేయకూడదనే రీతిలోనే ఈ లౌకిక వ్యవహారం కూడా ఉంటుందనే విషయాన్ని బాగుగా గమనించాలి.

ముగింపు

శ్రీ శంకరాಚಾರ్యుల ప్రస్థానత్రయ భాష్యాల రహస్యాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునేవారు ఇప్పటివరకు నిరూపించిన ఈ రహస్యాలను తెలుసుకోవాలి:

* సార్వత్రిక పూర్ణానుభవ దృష్టి.

* సాక్షిస్వరూపాన్ని గుర్తించడం.

* అధ్యారోప-అపవాద ప్రక్రియ.

* కృత్యతంత్ర-వస్తుతంత్ర సాధనాల భేదం.

* వ్యవహార దృష్టి - పరమార్ధ దృష్టుల వ్యత్యాసం.

ఈ ఐదు రహస్యాలను అనుభవజ్ఞుల ద్వారా బాగుగా తెలుసుకోవడం అవసరం. ఈ రహస్యాలు తెలియకపోతే శాంకర వేదాంతం సరిగ్గా అనుభవంలోకి రాదు.

శ్రీశ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ మహాస్వాములవారు జిజ్ఞాసువులకు మార్గదర్శనం చేయడం కోసం తాము రచించిన అనేక గ్రంథాలలో ఈ రహస్యాలను వెల్లడించారు. ఆ మహాత్ముని ఉపదేశం ప్రకారం జిజ్ఞాసువులు వేదాంత ప్రక్రియలను ఈ ఐదు రహస్యాల ఆధారంగా అధ్యయనం చేస్తే ఆత్మతత్త్వంలోనే (స్వస్వరూపంలోనే) నిలకడగా ఉండటానికి సహాయపడుతుంది.

సౌజన్యం: "శాంకర వేదాంతద మార్గదర్శి" (ఆరంభ వేదాంత జిజ్ఞాసువుల కరదీపిక) అనే గ్రంథం.

రచయిత: బ్రహ్మజ్ఞకవి, వేదాంత చతుర శ్రీ దేవరాయ కులకర్ణి (హొంబళ)