2026-07-05
వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణ ఆవశ్యకత - పరమపూజ్య శ్రీ స్వామివారి 'వేదాంత ప్రక్రియా ప్రత్యభిజ్ఞ' గ్రంథం ఆధారంగా
ఓం సదాశివ సమారంభాం శంకరాచార్య మధ్యమామ్ |
అస్మదాచార్య పర్యంతాం వందే గురుపరంపరామ్ ||
జిజ్ఞాసువులైన మీకు నమస్కారములు. వేదాంత శాస్త్ర మహాసముద్రంలో నిక్షిప్తమైన అమూల్యమైన జ్ఞానరత్నాలను వెలికితీసి, ముముక్షువుల కరకమలాలలో ఉంచిన మహనీయులు, అద్వైత వేదాంత కేసరి పూజ్యశ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ స్వామివారు. వారు రచించిన అద్భుతమైన గ్రంథరాజము "వేదాంత ప్రక్రియా ప్రత్యభిజ్ఞ". ఈ గ్రంథంలో మొదటి అధ్యాయమైన 'వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణ ఆవశ్యకత' అనేది కేవలం ఒక ఉపోద్ఘాతం మాత్రమే కాదు, మొత్తం వేదాంత శాస్త్ర పఠనానికి ఒక దిక్సూచి.
ఒక వేదాంత విద్యార్థిగా, ఉపనిషత్తులు మరియు శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యుల వారి భాష్యాల ఆధారంగా, సంస్కృత ప్రమాణ వాక్యాలతో ఈ అధ్యాయం యొక్క గంభీరమైన అంతరార్థాన్ని సవివరంగా మీ ముందుంచుతున్నాను. ఈ వ్యాసం పది ప్రధానాంశాలుగా విభజించబడి, విషయ స్పష్టతను కలిగిస్తుంది.
1. ప్రవేశిక - బ్రహ్మవిద్యా గురుపరంపర
వేదాంతము లేదా బ్రహ్మవిద్య అనేది మానవ మేధస్సు నుండి ఉద్భవించినది కాదు. ఇది అపౌరుషేయమైనది, అనగా భగవంతుని నుండి సాక్షాత్తుగా వ్యక్తమైనది. ఈ జ్ఞానాన్ని ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి అందించడానికి ఒక నిరంతరమైన గురుపరంపర (అవిచ్ఛిన్న గురుపరంపర) ఉంది. సృష్టికి పూర్వమే పరమేశ్వరుడు హిరణ్యగర్భుడికి ఈ బ్రహ్మవిద్యను ఉపదేశించాడు.
ప్రమాణ వాక్యం:
> "యో బ్రహ్మాణం విదధాతి పూర్వం యో వై వేదాంశ్చ ప్రహిణోతి తస్మై |
> తం హ దేవమాత్మబుద్ధిప్రకాశం ముముక్షుర్వై శరణమహం ప్రపద్యే ||" (శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు 6-18)
అర్థం: ఎవడైతే సృష్టికి పూర్వము బ్రహ్మదేవుని సృష్టించి, అతనికి వేదములను ఉపదేశించెనో, ఆత్మబుద్ధిని ప్రకాశింపజేసే అట్టి దేవుని మోక్షాపేక్ష గల నేను శరణు వేడుతున్నాను.
ఈ మంత్రం ద్వారా స్వామివారు స్పష్టం చేసేదేమిటంటే, ఈ వేదాంత ప్రక్రియ ఒక ప్రాచీనమైన, పవిత్రమైన విధానం. ఆదిశంకరులు ఈ పరంపరాగతమైన విధానాన్నే అనుసరించారు.
2. 'ప్రక్రియ' అనగా ఏమిటి?
బ్రహ్మము వర్ణనాతీతమైనది. దానిని మాటలతో చెప్పలేము, మనస్సుతో ఊహించలేము.
> "యతో వాచో నివర్తన్తే అప్రాప్య మనసా సహ" (తైత్తిరీయోపనిషత్తు 2.9.1)
మరి అటువంటి నిర్గుణ బ్రహ్మమును ఉపనిషత్తులు (శ్రుతులు) ఎలా బోధించగలవు? ఇక్కడే 'ప్రక్రియ' (Methodology) యొక్క అవసరం వస్తుంది. గురువులు శిష్యులకు ఈ అవాజ్మానసగోచరమైన బ్రహ్మమును బోధించడానికి ఒక విశేష పద్ధతిని ఆశ్రయించారు. అదే "అధ్యారోప-అపవాద ప్రక్రియ".
ప్రమాణ వాక్యం:
> "అధ్యారోపాపవాదాభ్యాం నిష్ప్రపఞ్చం ప్రపఞ్చ్యతే |
> శిష్యాణాం బోధసిద్ధ్యర్థం తత్త్వజ్ఞైః కల్పితః క్రమః ||" (సంప్రదాయ వాక్యం)
అర్థం: ప్రపంచ రహితమైన (నిష్ప్రపంచ) బ్రహ్మమును వివరించడానికి తత్త్వవేత్తలు కనుగొన్న క్రమమే అధ్యారోపం మరియు అపవాదం. మొదట సత్యమైన బ్రహ్మముపై అసత్యమైన జగత్తును, జీవత్వాన్ని ఉన్నట్లుగా ఆరోపించి (అధ్యారోపం - Superimposition), తదుపరి శ్రుతి యుక్తుల ద్వారా ఆ ఆరోపణను నిషేధించడం (అపవాదం - Negation) ద్వారా ఏకైక సత్యమైన ఆత్మను సాక్షాత్కరింపజేయడం. ఇదే అసలైన వేదాంత ప్రక్రియ.
3. ప్రక్రియా నిర్ధారణ ఆవశ్యకత - ఎందుకు ఏర్పడింది?
శ్రీ శంకరులు తమ భాష్యాలలో ఎంతో స్పష్టంగా ఈ ప్రక్రియను వివరించారు. మరి స్వామి సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతి వారు "ప్రక్రియా నిర్ధారణ" (నిర్ధారించడం) ఎందుకు ఆవశ్యకమని భావించారు? దీనికి చారిత్రక కారణం ఉంది.
శంకరాచార్యుల కాలం తర్వాత వచ్చిన వ్యాఖ్యానకారులు (పద్మపాదాచార్యులు, ప్రకాశాత్ములు, వాచస్పతి మిశ్రులు మొదలైనవారు) ఇతర ద్వైత వాదుల (నైయాయికులు, సాంఖ్యులు) తార్కిక దాడులను తట్టుకోవడానికి, శంకరుల మూల ఉపదేశాలకు స్వంత తర్కాన్ని జోడించారు. తద్వారా వారు పంచపాదిక, వివరణ, భామతీ వంటి విభిన్న ప్రస్థానాలను (స్కూల్స్ ఆఫ్ థాట్) సృష్టించారు.
ఈ ప్రస్థానాల మధ్య పరస్పర వైరుధ్యాలు ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు:
• జీవుడు బ్రహ్మము యొక్క ప్రతిబింబమా? (ప్రతిబింబ వాదం - వివరణ ప్రస్థానం)
• జీవుడు అవిద్యచేత ఆవరించబడిన బ్రహ్మమా? (అవచ్ఛేద వాదం - భామతీ ప్రస్థానం)
ఇలాంటి భేదాల వల్ల అసలైన శంకరుల ఉపదేశం మరుగున పడిపోయింది. ముముక్షువు ఏది సరైన మార్గమో తెలియక తార్కిక గందరగోళంలో చిక్కుకున్నాడు. అందుకే అసలైన వేదాంత ప్రక్రియను 'నిర్ధారించడం' (నిశ్చయించడం) అత్యంత ఆవశ్యకమైంది.
4. మూలావిద్య - భావరూపాజ్ఞాన ఖండన
వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణలో స్వామివారు ఎత్తిచూపిన అతిపెద్ద దోషం - తర్వాత వ్యాఖ్యానకారులు ప్రవేశపెట్టిన 'భావరూపాజ్ఞానం' (Positive Ignorance) లేదా 'మూలావిద్య'.
శంకరాచార్యుల ప్రకారం అవిద్య అనగా 'అధ్యాస' (ఒకదానియందు మరొకదానిని భ్రమతో చూడటం). తాడును చూసి పాము అనుకోవడం లాంటిది. ఇది జ్ఞానాభావం (జ్ఞానం లేకపోవడం).
ప్రమాణ వాక్యం (శాంకర అధ్యాస భాష్యం):
> "తమేతమవిద్యాఖ్యమ్ ఆత్మానాత్మనోరితరేతరాధ్యాసం పురస్కృత్య సర్వే ప్రమాణప్రమేయవ్యవహారా లౌకికా వైదికాశ్చ ప్రవృత్తాః"
కానీ తర్వాత వచ్చిన పండితులు అవిద్య అనేది ఒక 'వస్తువు' (భావరూపం) అని, దానికి ఆవరణ-విక్షేప శక్తులు ఉన్నాయని, అది జగత్తుకు భౌతిక కారణం (ఉపాదాన కారణం) అని వాదించారు. ఇది పూర్తిగా అశాస్త్రీయమని స్వామివారు ఈ మొదటి అధ్యాయంలో సూచించారు. అవిద్య అనేది భావరూపం (ఉనికి కలిగినది) అయితే, జ్ఞానం దాన్ని ఎలా నశింపజేస్తుంది? సత్యమైన వస్తువును ఏ జ్ఞానమూ నాశనం చేయలేదు. అవిద్య కేవలం భ్రాంతి మాత్రమే అయినందున, సరైన ప్రక్రియ (జ్ఞానం) ద్వారా అది తొలగిపోతుంది.
5. అవస్థాత్రయ ప్రక్రియ (The Method of Three States)
వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణలో అతి ముఖ్యమైనది 'అవస్థాత్రయ ప్రక్రియ'. శంకరులు తర్కం కంటే 'సార్వత్రిక అనుభవం' (Universal Experience) కు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ప్రతి మనిషికి ప్రతిరోజూ కలిగే మూడు అవస్థలు - జాగ్రత్ (మెలకువ), స్వప్న (కల), సుషుప్తి (గాఢ నిద్ర).
మాండూక్యోపనిషత్తు ఈ మూడు అవస్థలను విశ్లేషించి, ఆత్మ ఈ మూడింటికి సాక్షి అయిన 'తురీయము' (నాల్గవది) అని బోధిస్తుంది.
ప్రమాణ వాక్యం:
> "నాన్తఃప్రజ్ఞం న బహిష్ప్రజ్ఞం నోభయతఃప్రజ్ఞం న ప్రజ్ఞానఘనం న ప్రజ్ఞం నాప్రజ్ఞమ్ | అదృష్టమవ్యవహార్యమగ్రాహ్యమలక్షణమచిన్త్యమవ్యపదేశ్యమేకాత్మప్రత్యయసారం ప్రపఞ్చోపశమం శాన్తం శివమద్వైతం చతుర్థం మన్యన్తే స ఆత్మా స విజ్ఞేయః ||" (మాండూక్యోపనిషత్తు - 7)
గాఢనిద్రలో (సుషుప్తిలో) ఏ విధమైన ద్వైత ప్రపంచం ఉండదు. అక్కడ కేవలం బ్రహ్మానుభవం ఉంటుంది. కానీ వ్యాఖ్యానకారులు సుషుప్తిలో కూడా 'బీజ రూపంలో అవిద్య ఉంటుంది' అని వాదించి శంకరుల సిద్ధాంతాన్ని పక్కదారి పట్టించారు. నిజమైన వేదాంత ప్రక్రియ సుషుప్తిని ఆత్మ యొక్క నిర్ద్వంద్వ, నిర్విశేష స్వరూపానికి నిదర్శనంగా చూపుతుంది. ఈ విషయాన్ని నిర్ధారించడం ముముక్షువుకు ఎంతో అవసరం.
6. వేదాంత శాస్త్రంలో తర్కం యొక్క సరియైన స్థానము
ప్రక్రియను నిర్ధారించే క్రమంలో తర్కమును (Logic) ఎంతవరకు వాడాలి అనేది మరొక ముఖ్య ప్రశ్న. తర్కానికి అంతం లేదు (తర్కాప్రతిష్ఠానాత్). అందువల్ల కేవల తర్కాన్ని నమ్ముకుంటే సత్యం లభించదు.
ప్రమాణ వాక్యం:
> "శ్రుత్యనుగృహీత ఏవ హ్యత్ర తర్కోఽనుభవాంగత్వేనాశ్రీయతే" (బ్రహ్మసూత్ర భాష్యము 2.1.6)
శంకరుల ప్రకారం, ఏ తర్కమైతే శ్రుతి (వేదము) కు అనుగుణంగా ఉంటుందో, మరియు ఆత్మానుభూతికి సహాయపడుతుందో ఆ తర్కాన్ని మాత్రమే అంగీకరించాలి. కానీ వ్యాఖ్యానకారులు ఈ నియమాన్ని ఉల్లంఘించి, విపరీతమైన తార్కిక వాదాలకు దిగారు. కనుక తార్కిక వాదాల వలయం నుండి బయటపడి, శ్రుతి అనుకూల తర్కాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించడం వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
7. అధికారుల భేదం మరియు బ్రహ్మాత్మక ఐక్యబోధ
ప్రక్రియ ఎప్పుడూ వినేవాని (అధికారి) స్థాయిని బట్టి మారుతుంది. ఉత్తమాధికారికి కేవలం మహావాక్య శ్రవణం చేతనే జ్ఞానం కలుగుతుంది. మందాధికారుల కోసం సృష్టి-స్థితి-లయల ప్రక్రియ (సగుణ బ్రహ్మ ఉపాసన) చెప్పబడింది.
ప్రమాణ వాక్యం:
> "తత్త్వమసి" (ఛాందోగ్యోపనిషత్తు 6.8.7) - అది నీవే అయి ఉన్నావు.
> "అహమ్ బ్రహ్మాస్మి" (బృహదారణ్యకోపనిషత్తు 1.4.10) - నేనే బ్రహ్మమును.
వేదాంత ప్రక్రియ యొక్క అంతిమ లక్ష్యం జీవుడు వేరు, బ్రహ్మం వేరు అనే భేదబుద్ధిని తొలగించడమే. దీన్ని సాధించడానికి వ్యాఖ్యానకారులు చెప్పిన 'దృష్టి-సృష్టి వాదం' (నీవు చూస్తున్నావు కాబట్టే సృష్టి ఉంది) లేదా 'ఏక జీవ వాదం' లాంటివి గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తాయి. అసలైన ప్రక్రియ కేవలం ఆత్మ యొక్క అద్వితీయత్వాన్ని బోధించడమే.
8. శాంకర సిద్ధాంత విశుద్ధి (The Purity of Sankara's Doctrine)
ఒక మందులో కల్తీ జరిగితే రోగం ఎలా నయం కాదో, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞాన ప్రక్రియలో కల్తీ జరిగితే అజ్ఞాన రోగం నయం కాదు. స్వామి సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతి ఈ విషయాన్ని అత్యంత తీవ్రంగా పరిగణించారు. అందుకే వారు వ్యాఖ్యానకారుల గ్రంథాలను కాకుండా, సాక్షాత్తు శ్రీ శంకరాచార్యుల వారు స్వయంగా రచించిన ప్రస్థానత్రయ (ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మ సూత్రాలు, భగవద్గీత) భాష్యాలను మాత్రమే ప్రామాణికంగా తీసుకోవాలని ఈ మొదటి అధ్యాయంలో నిర్ధారించారు. భాష్యాలకు మరియు వ్యాఖ్యానాలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని గుర్తించడమే "ప్రక్రియా నిర్ధారణ ఆవశ్యకత".
9. 'ప్రత్యభిజ్ఞ' - అనగా ఏమిటి?
గ్రంథం పేరులో ఉన్న 'ప్రత్యభిజ్ఞ' అనగా "తిరిగి గుర్తించడం" లేదా "స్మృతికి తెచ్చుకోవడం" (Recognition). ఒక విలువైన వస్తువు మన మెడలోనే ఉండి, అది ఎక్కడో పోయిందని మనం వెతుకుతుంటాము. ఎవరైనా వచ్చి "అది నీ మెడలోనే ఉంది" అని చెప్పగానే కలిగే జ్ఞానమే ప్రత్యభిజ్ఞ. అదేవిధంగా, కల్తీ లేని అసలైన వేదాంత ప్రక్రియ మన శాంకర భాష్యాలలోనే నిక్షిప్తమై ఉండగా, దానిని వ్యాఖ్యానకారుల వాదాల ద్వారా మర్చిపోయిన ప్రస్తుత తరానికి, ఆ అసలైన స్వచ్ఛమైన శాంకర ప్రక్రియను "మళ్లీ గుర్తుచేయడమే" ఈ గ్రంథం యొక్క, మరియు ఈ మొదటి అధ్యాయం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.
10. ఉపసంహారము (Conclusion)
సారాంశంలో, పూజ్యశ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ స్వామివారు "వేదాంత ప్రక్రియా నిర్ధారణ ఆవశ్యకత" అనే అధ్యాయం ద్వారా ముముక్షువులకు ఒక మహత్తరమైన సందేశాన్ని ఇచ్చారు. మోక్షాన్ని కోరుకునే సాధకుడు ముందుగా వేదాంతం బోధించే 'విధానాన్ని' (Prakriya) నిస్సందేహంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
అవిద్యాకల్పితమైన ఈ జగత్తును అధ్యారోప-అపవాద పద్ధతి ద్వారా నిషేధించి, అంతర్ముఖుడై, అవస్థాత్రయ సాక్షిగా ఉన్న ఆత్మను దర్శించడమే నిజమైన వేదాంత ప్రక్రియ. ఈ ప్రక్రియను విడిచిపెట్టి తార్కిక వాదాలతో కాలం గడపడం శ్రేయస్కరం కాదు.
> "జ్ఞానాదేవ తు కైవల్యమ్" (జ్ఞానం వల్ల మాత్రమే మోక్షం కలుగుతుంది).
అట్టి విశుద్ధ అద్వైత బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందడానికి, నిర్మలమైన శాంకర ప్రక్రియను నిర్ధారించుకోవడం ప్రతి సాధకుడి తొలి కర్తవ్యం. ఈ మహాసత్యమే గ్రంథకర్త ఈ అధ్యాయంలో అత్యంత తార్కికంగా, శాస్త్రబద్ధంగా, శ్రుతి ప్రమాణాలతో నిరూపించారు.
హరిః ఓం తత్సత్! సర్వం బ్రహ్మార్పణమస్తు!
ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ
ಓಂ ಸದಾಶಿವ ಸಮಾರಂಭಾಂ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಮಧ್ಯಮಾಮ್ |
ಅಸ್ಮದಾಚಾರ್ಯ ಪರ್ಯಂತಾಂ ವಂದೇ ಗುರುಪರಂಪರಾಮ್ ||
ಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನರತ್ನಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಮುಮುಕ್ಷುಗಳ ಕರಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಮಹನೀಯರು, ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಕೇಸರಿ ಪೂಜ್ಯಶ್ರೀ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗ್ರಂಥರಾಜ "ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾ". ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣಾ ಆವಶ್ಯಕತಾ' ಕೇವಲ ಒಂದು ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಇಡೀ ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಠಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿಕ್ಸೂಚಿ.
ಒಬ್ಬ ವೇದಾಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಂತರಾರ್ಥವನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಹತ್ತು ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
1. ಪ್ರವೇಶಿಕೆ - ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಗುರುಪರಂಪರೆ
ವೇದಾಂತ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯು ಮಾನವನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಇದು ಅಪೌರುಷೇಯವಾದದ್ದು, ಅಂದರೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಂತನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದು. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲು ಒಂದು ನಿರಂತರವಾದ ಗುರುಪರಂಪರೆ (ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಗುರುಪರಂಪರೆ) ಇದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಿಗೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ:
> "ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವಿದಧಾತಿ ಪೂರ್ವಂ ಯೋ ವೈ ವೇದಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಹಿಣೋತಿ ತಸ್ಮೈ |
> ತಂ ಹ ದೇವಮಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಪ್ರಕಾಶಂ ಮುಮುಕ್ಷುರ್ವೈ ಶರಣಮಹಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ||" (ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತು 6-18)
ಅರ್ಥ: ಯಾವನು ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮುನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನೋ, ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಂತಹ ದೇವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಾಪೇಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.
ಈ ಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಈ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, ಪವಿತ್ರವಾದ ವಿಧಾನ. ಆದಿಶಂಕರರು ಈ ಪರಂಪರಾಗತವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದರು.
2. 'ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ' ಎಂದರೆ ಏನು?
ಬ್ರಹ್ಮವು ವರ್ಣನಾತೀತವಾದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಮಾತುಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗದು.
> "ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ" (ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್ತು 2.9.1)
ಹಾಗಾದರೆ ಅಂತಹ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು (ಶ್ರುತಿಗಳು) ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಬಲ್ಲವು? ಇಲ್ಲಿಯೇ 'ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ' (Methodology) ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಗುರುಗಳು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಈ ಅವಾಙ್ಮಾನಸಗೋಚರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಅದೇ "ಅಧ್ಯಾರೋಪ-ಅಪವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ".
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ:
> "ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದಾಭ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚಂ ಪ್ರಪಂಚ್ಯತೇ |
> ಶಿಷ್ಯಾಣಾಂ ಬೋಧಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞೈಃ ಕಲ್ಪಿತಃ ಕ್ರಮಃ ||" (ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಾಕ್ಯ)
ಅರ್ಥ: ಪ್ರಪಂಚ ರಹಿತವಾದ (ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚ) ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಕ್ರಮವೇ ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪವಾದ. ಮೊದಲು ಸತ್ಯವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದ ಮೇಲೆ ಅಸತ್ಯವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು, ಜೀವತ್ವವನ್ನು ಇರುವಂತೆ ಆರೋಪಿಸಿ (ಅಧ್ಯಾರೋಪ - Superimposition), ತರುವಾಯ ಶ್ರುತಿ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ (ಅಪವಾದ - Negation) ಮೂಲಕ ಏಕೈಕ ಸತ್ಯವಾದ ಆತ್ಮನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದೇ ಅಸಲಿಯಾದ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
3. ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣದ ಆವಶ್ಯಕತೆ - ಏಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು?
ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ತಮ್ಮ ಭಾಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಸ್ವಾಮಿ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿಯವರು "ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣ" (ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು) ಏಕೆ ಆವಶ್ಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು? ಇದಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣವಿದೆ.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲದ ನಂತರ ಬಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು (ಪದ್ಮಪಾದಾಚಾರ್ಯರು, ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮರು, ವಾಚಸ್ಪತಿ ಮಿಶ್ರರು ಮುಂತಾದವರು) ಇತರ ದ್ವೈತವಾದಿಗಳ (ನೈಯಾಯಿಕರು, ಸಾಂಖ್ಯರು) ತಾರ್ಕಿಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು, ಶಂಕರರ ಮೂಲ ಉಪದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತರ್ಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪಂಚಪಾದಿಕಾ, ವಿವರಣ, ಭಾಮತೀ ಮುಂತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (Schools of thought) ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
ಈ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ವೈರುಧ್ಯಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
• ಜೀವನು ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ? (ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ವಾದ - ವಿವರಣ ಪ್ರಸ್ಥಾನ)
• ಜೀವನು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವೇ? (ಅವಚ್ಛೇದ ವಾದ - ಭಾಮತೀ ಪ್ರಸ್ಥಾನ)
ಇಂತಹ ಭೇದಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಸಲಿಯಾದ ಶಂಕರರ ಉಪದೇಶ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಮುಮುಕ್ಷುವು ಯಾವುದು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ ತಾರ್ಕಿಕ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡನು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಸಲಿಯಾದ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 'ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು' (ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು) ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಯಿತು.
4. ಮೂಲಾವಿದ್ಯಾ - ಭಾವರೂಪಾಜ್ಞಾನ ಖಂಡನೆ
ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೋಷ - ನಂತರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಪರಿಚಯಿಸಿದ 'ಭಾವರೂಪಾಜ್ಞಾನ' (Positive Ignorance) ಅಥವಾ 'ಮೂಲಾವಿದ್ಯಾ'.
ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಅವಿದ್ಯಾ ಎಂದರೆ 'ಅಧ್ಯಾಸ' (ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನೋಡುವುದು). ಹಗ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಾವು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ. ಇದು ಜ್ಞಾನಾಭಾವ (ಜ್ಞಾನ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು).
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ (ಶಾಂಕರ ಅಧ್ಯಾಸ ಭಾಷ್ಯ):
> "ತಮೇತಮವಿದ್ಯಾಖ್ಯಮ್ ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮನೋರಿತರೇತರಾಧ್ಯಾಸಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮಾಣಪ್ರಮೇಯವ್ಯವಹಾರಾ ಲೌಕಿಕಾ ವೈದಿಕಾಶ್ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ"
ಆದರೆ ನಂತರ ಬಂದ ಪಂಡಿತರು ಅವಿದ್ಯಾ ಎಂಬುದು ಒಂದು 'ವಸ್ತು' (ಭಾವರೂಪ) ಎಂದು, ಅದಕ್ಕೆ ಆವರಣ-ವಿಕ್ಷೇಪ ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ ಎಂದು, ಅದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಕಾರಣ (ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣ) ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಶಾಸ್ತ್ರೀಯವೆಂದು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಿದ್ಯೆಯು ಭಾವರೂಪ (ಅಸ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳದ್ದು) ಆಗಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ? ಸತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಜ್ಞಾನವು ನಾಶಮಾಡಲಾರದು. ಅವಿದ್ಯೆಯು ಕೇವಲ ಭ್ರಾಂತಿಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ (ಜ್ಞಾನದ) ಮೂಲಕ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
5. ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (The Method of Three States)
ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು 'ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ'. ಶಂಕರರು ತರ್ಕಕ್ಕಿಂತ 'ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅನುಭವ'ಕ್ಕೆ (Universal Experience) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳು - ಜಾಗ್ರತ್ (ಎಚ್ಚರ), ಸ್ವಪ್ನ (ಕನಸು), ಸುಷುಪ್ತಿ (ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ).
ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತು ಈ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಆತ್ಮವು ಈ ಮೂರಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ 'ತುರೀಯ' (ನಾಲ್ಕನೆಯದು) ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ:
> "ನಾನ್ತಃಪ್ರಜ್ಞಂ ನ ಬಹಿಷ್ಪ್ರಜ್ಞಂ ನೋಭಯತಃಪ್ರಜ್ಞಂ ನ ಪ್ರಜ್ಞಾನಘನಂ ನ ಪ್ರಜ್ಞಂ ನಾಪ್ರಜ್ಞಮ್ | ಅದೃಷ್ಟಮವ್ಯವಹಾರ್ಯಮಗ್ರಾಹ್ಯಮಲಕ್ಷಣಮಚಿನ್ತ್ಯಮವ್ಯಪದೇಶ್ಯಮೇಕಾತ್ಮಪ್ರತ್ಯಯಸಾರಂ ಪ್ರಪಂಚೋಪಶಮಂ ಶಾನ್ತಂ ಶಿವಮದ್ವೈತಂ ಚತುರ್ಥಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ ಆತ್ಮಾ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ||" (ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತು - 7)
ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ (ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ) ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ದ್ವೈತ ಪ್ರಪಂಚವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ 'ಬೀಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ' ಎಂದು ವಾದಿಸಿ ಶಂಕರರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಿದರು. ನಿಜವಾದ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಷುಪ್ತಿಯನ್ನು ಆತ್ಮದ ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವ, ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಮುಮುಕ್ಷುವಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
6. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತರ್ಕದ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತರ್ಕವನ್ನು (Logic) ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ (ತರ್ಕಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಾತ್). ಆದಕಾರಣ ಕೇವಲ ತರ್ಕವನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡರೆ ಸತ್ಯವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ:
> "ಶ್ರುತ್ಯನುಗೃಹೀತ ಏವ ಹ್ಯತ್ರ ತರ್ಕೋಽನುಭವಾಂಗತ್ವೇನಾಶ್ರೀಯತೇ" (ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ ಭಾಷ್ಯ 2.1.6)
ಶಂಕರರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವ ತರ್ಕವು ಶ್ರುತಿಗೆ (ವೇದಕ್ಕೆ) ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಆತ್மானுಭೂತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಆ ತರ್ಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ, ವಿಪರೀತವಾದ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದಗಳಿಗೆ ಇಳಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದಗಳ ಸುಳಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಶ್ರುತಿ ಅನುಕೂಲ ತರ್ಕವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
7. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಭೇದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕ ಐಕ್ಯಬೋಧೆ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳುವವನ (ಅಧಿಕಾರಿಯ) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮಹಾವಾಕ್ಯ ಶ್ರವಣದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂದಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸನೆ) ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಪ್ರಮಾಣ ವಾಕ್ಯ:
> "ತತ್ತ್ವಮಸಿ" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತು 6.8.7) - ಅದು ನೀನೇ ಆಗಿರುವೆ.
> "ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷತ್ತು 1.4.10) - ನಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮನು.
ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಜೀವ ಬೇರೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಬೇರೆ ಎಂಬ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಹೇಳಿದ 'ದೃಷ್ಟಿ-ಸೃಷ್ಟಿ ವಾದ' (ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಇದೆ) ಅಥವಾ 'ಏಕ ಜೀವ ವಾದ'ದಂತಹವು ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸಲಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇವಲ ಆತ್ಮದ ಅದ್ವಿತೀಯತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.
8. ಶಾಂಕರ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವಿಶುದ್ಧಿ (The Purity of Sankara's Doctrine)
ಒಂದು ಔಷಧದಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರಕೆಯಾದರೆ ರೋಗ ಹೇಗೆ ವಾಸಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರಕೆಯಾದರೆ ಅಜ್ಞಾನ ರೋಗವು ವಾಸಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿಯವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ವತಃ ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯ (ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮ ಸೂತ್ರಗಳು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ) ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಈ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಷ್ಯಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದೇ "ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣದ ಆವಶ್ಯಕತೆ".
9. 'ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾ' - ಎಂದರೆ ಏನು?
ಗ್ರಂಥದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ 'ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾ' ಎಂದರೆ "ಮರಳಿ ಗುರುತಿಸುವುದು" ಅಥವಾ "ನೆನಪಿಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು" (Recognition). ಒಂದು ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತು ನಮ್ಮ ಕೊರಳಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಅದು ಎಲ್ಲೋ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ. ಯಾರಾದರೂ ಬಂದು "ಅದು ನಿನ್ನ ಕೊರಳಲ್ಲೇ ಇದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಲಬೆರಕೆಯಿಲ್ಲದ ಅಸಲಿಯಾದ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಮ್ಮ ಶಾಂಕರ ಭಾಷ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಅಡಗಿರಲು, ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಮರೆತಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಳಿಗೆಗೆ, ಆ ಅಸಲಿಯಾದ ಶುದ್ಧ ಶಾಂಕರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು "ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸುವುದೇ" ಈ ಗ್ರಂಥದ, ಮತ್ತು ಈ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿ.
10. ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)
ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ, ಪೂಜ್ಯಶ್ರೀ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳು "ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ನಿರ್ಧಾರಣಾ ಆವಶ್ಯಕತಾ" ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೂಲಕ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಾಧಕನು ಮೊದಲು ವೇದಾಂತವು ಬೋಧಿಸುವ 'ವಿಧಾನವನ್ನು' (Prakriya) ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತವಾದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧ್ಯಾರೋಪ-ಅಪವಾದ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವೇದಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲಕಳೆಯುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಲ್ಲ.
> "ಜ್ಞಾನಾದೇವ ತು ಕೈವಲ್ಯಮ್" (ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮೋಕ್ಷವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ).
ಅಂತಹ ವಿಶುದ್ಧ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ನಿರ್ಮಲವಾದ ಶಾಂಕರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾಧಕನ ಮೊದಲ ಕರ್ತವ್ಯ. ಈ ಮಹಾಸತ್ಯವನ್ನೇ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಬದ್ಧವಾಗಿ, ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಹರಿಃ ಓಂ ತತ್ಸತ್! ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಮಸ್ತು!