2026-07-04
నిదిధ్యాసనము మరియు ప్రసంఖ్యానము మధ్య గల తేడా ఏమిటి?
నిదిధ్యాసనము అనేది ఉపనిషత్ వాక్యాల ద్వారా కలిగిన ఆత్మజ్ఞానాన్ని స్థిరపరచుకోవడానికి చేసే ప్రయత్నం, కానీ ప్రసంఖ్యానము అనేది జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత కూడా దానిని పదే పదే ధ్యానించాలని చెప్పే ఒక తప్పుడు సిద్ధాంతం. శ్రీ శంకరాచార్యులు మరియు శ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ స్వాముల వారు ఈ రెండింటి మధ్య గల వ్యత్యాసాన్ని స్పష్టంగా వివరించారు.
• ప్రసంఖ్యాన వాదం ప్రకారం, వేద వాక్యం ద్వారా కలిగే జ్ఞానం కేవలం పరోక్షమైనది. అవిద్యను తొలగించి సాక్షాత్కారం పొందాలంటే ఆ జ్ఞానాన్ని పదే పదే ధ్యానించడం లేదా ఆవృత్తి చేయడం అవసరమని ఈ వాదులు భావిస్తారు. ఇది జ్ఞానాన్ని ఒక మానసిక క్రియగా లేదా పురుషతంత్రముగా మారుస్తుంది.
• శ్రీ శంకరులు ఈ వాదాన్ని ఖండించారు. వారి ప్రకారం, జ్ఞానం అనేది వస్తుతంత్రము, అంటే అది వస్తువు యొక్క యథార్థ స్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒకసారి శ్రుతి వాక్యం ద్వారా ఆత్మైక్య జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత, అవిద్య తక్షణమే తొలగిపోతుంది. దీనికి మళ్ళీ ఏ విధమైన అభ్యాసము లేదా ధ్యానము వంటి క్రియలతో పని లేదు.
• నిదిధ్యాసనము అంటే ఉపాసన లేదా ధ్యానం కాదు. ఇది వాక్యార్థాన్ని నిశ్చయించుకోవడంలో అడ్డుపడే విపరీత భావనలను లేదా సంశయాలను తొలగించుకోవడానికి చేసే ప్రయత్నం. జ్ఞానం కలగడానికి ముందే ఇది సహకారిగా ఉంటుంది తప్ప, జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత చేసే క్రియ కాదు.
• మండన మిశ్రుడు వంటి వారు ప్రసంఖ్యానమును సమర్థించగా, శంకరులు దానిని త్రోసిపుచ్చారు. జ్ఞానం అనేది ప్రమాణం (శ్రుతి) ద్వారా కలిగే ఫలితం. వెలుతురు రాగానే చీకటి ఎలా పోతుందో, వాక్యార్థ జ్ఞానం కలగగానే అజ్ఞానం అలా నశిస్తుంది. దీని కోసం మళ్ళీ ప్రత్యేకంగా ధ్యానం చేయనవసరం లేదు.
శ్రీ సచ్చిదానందేంద్ర సరస్వతీ స్వాముల వారు తమ వివరణలలో, నిదిధ్యాసనమును వాక్యార్థ నిర్ణయానికి చేసే ప్రయత్నంగా పేర్కొన్నారు. జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత కూడా ఏదో సాధన చేయాలి అనుకోవడం అధ్యాస వల్ల కలిగే భ్రమ అని, శంకరుల అసలు సిద్ధాంతంలో జ్ఞానోత్తర క్రియలకు తావు లేదని వారు స్పష్టం చేశారు.
ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನ - ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸು
ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಂತೆ, ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೇದಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು:
• ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನ ಎನ್ನುವುದು ಜ್ಞಾನವು ಉಂಟಾದ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ವಾದವಾಗಿದೆ. ಮಂಡನ ಮಿಶ್ರಾಚಾರ್ಯರಂತಹ ವೇದಾಂತಿಗಳು ಶ್ರುತಿ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ಞಾನವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಅಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಂದರೆ ನೇರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಶಂಕರ ಭಾಷ್ಯವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಎನ್ನುವುದು ಶಂಕರರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನಗಳ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಜ್ಞಾನದ ಪರಿಪಾಕ ಅಥವಾ ಅಚಲವಾದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ. ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕರರು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ಯಥಾರ್ಥ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಧ್ಯಾನದಂತೆ ಪುರುಷನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನವಾದಿಗಳು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಾಗಿ ಅಂದರೆ ಪುರುಷತಂತ್ರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಶಂಕರರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಸ್ತುತಂತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ವಸ್ತುವಿನ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ನಾವು ಮಾಡುವ ಧ್ಯಾನದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ಸುರೇಶ್ವರಾಚಾರ್ಯರ ವಾರ್ತಿಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಆತ್ಮೈಕ್ಯ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವಿಧಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷಯವು ಸರಿಯಾಗಿ ಮನವರಿಕೆಯಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅಚಲವಾದ ನಿಶ್ಚಯವೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ.
• ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಕೇವಲ ಶ್ರವಣ-ಮನನಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆತ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಅಂತಿಮ ಹಂತವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಿಪರೀತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಈ ವಾಕ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ:
"ಆತ್ಮಾ ವಾ ಅರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯೋ ನಿದಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯಃ"
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಮೈತ್ರೇಯಿ, ಆತ್ಮನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬೇಕು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
ಶ್ರೀ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತೀ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶಂಕರರ ಮೂಲ ಭಾಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾನ ವಾದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಮಾಣಜನ್ಯವಾದುದು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಆತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದು ಹೊಸದಾಗಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ.